Deel 2 van de srie “Uit de Oude Doos.
Dit keer duiken we in de historie van ’t Fortpad.
’t Fortpad telt slechts twee huizen en de weg is al sinds de jaren dertig van de vorige eeuw afgesloten voor autoverkeer. Dit pad is de route voor bezoekers die met de bus komen en de klim vanaf de bushalte naar de Weg langs het Hazegrietje moeten ondernemen om bij het zwembad Klarenbeek te komen. Dit artikel is tot stand gekomen dankzij de hulp van Jan de Vries, historicus en dé kenner van de Arnhemse historie bij uitstek.
De historie
Op maandag 12 april 1926 keurde de Arnhemse gemeenteraad het voorstel van het college van burgemeester en wethouders goed “om aan den weg tusschen den Hommelschen weg en den “Weg langs ’t Hazegrietje den naam te geven van “t Fortpad”’.
Drie maanden later trok de raad iets meer dan achttienduizend gulden uit om de Hommelseweg te verbeteren en ‘het Fortpad’, inclusief riolering, aan te leggen. (foto 1 uit 1926)
De naam van het nieuwe straatje, misschien het kleinste straatje van de stad, was afgeleid van een huis met die naam op net ten zuiden van de huidige de splitsing Hommelseweg en Cattepoelseweg. Het huis met twee woningen was een jaar eerder gesloopt bij de reconstructie van de beide wegen. De verbreding en verlegging van de weg Cattepoelseweg was nodig door de aanleg van de wijken Alteveer en Cranevelt.
Op de groene kaart uit 1873 ziet u in het midden recht naar boven de Hommelseweg. Links loopt de Apeldoornsche weg. Ongeveer bij hoogtemaat “30” slingert een zandpad naar links en stopt bij de Apeldoornsche weg. Dit pad werd later de Cattepoelsche weg. Precies in die knik stond het huis ’t Fort.
Pachtboerderij ’t Fort
Voor de geschiedenis van het huis ’t Fort moeten we nog eens honderd jaar terug in de tijd. In 1821 kocht Hendrik Jacob Carel Johan baron van Heeckeren van Enghuisen (1785-1862) vrijwel het hele gebied ten noorden van de stad op. Het was hem vooral te doen om het landgoed Sonsbeek met de ‘Witte Villa’. Maar ook het gebied van de huidige wijken Burgemeesters-wijk, St. Marten, het Sonsbeekkwartier, Alteveer en Cranevelt tot over de Waterberg werden zijn eigendom. Van Heeckeren verwierf niet alleen de grond, maar ook de molens, boerderijen en huizen die er op stonden. Die bezittingen waren verpacht en leverden de baron de nodige inkomsten op.
Enkele van die boerderijen gaf hij nieuwe namen, naar plaatsen waar veldslagen onder leiding van Napoleon hadden plaatsgevonden. Zo werd een boerderij aan de Apeldoornseweg ‘Moscowa’ genoemd. Nieuwe ontginningsboerderijen kregen de namen Petersborg, Leipzig en Dresden. Van Heeckeren was niet alleen een bewonderaar van de Franse keizer. Hij had als officier in Franse dienst deelgenomen aan de voor Napoleon dramatisch verlopen Russische veldtocht in 1812.
Wat een oud fort
Eén van die landhuisjes van Van Heeckeren stond op de grens van zijn bezit op de hoek van wat nu de Hommelse- en Cattepoelseweg is.
De laatste bewoners. op respectievelijk Hommelseweg 443 en 445. waren de tuinder G. van de Pol en de magazijnknecht C. Hengeveld. Huis ’t Fort was het laatste huis aan de westzijde van de Hommelseweg en was in 1924 omringd door open (bouw)terreinen Het waterreservoir met het fraaie torentje wat verder naar boven had met 503 het hoogste huisnummer van de straat.
De naam van het huis is waarschijnlijk afgeleid van de bouwvalligheid van het huis en was spottend bedoeld in de zin van de oud-Arnhemse uitdrukking ‘wat een oud fort’
Het huis zelf is op een oude foto uit 1920 nog te zien: het is het laatste huis rechts. De foto is gemaakt richting stad: op de achtergrond ziet u de toren van de Eusebiusk
Op de laatste foto ziet u de aanleg van ’t Fortpad. Het houten huis op de achtergrond is in 2022 gesloopt.
Zeer waarschijnlijk diende dit pad ook als ontsluiting van het zandtreintje dat in de jaren 1918-1925 gebruikt werd om de polder Het Broek droog te leggen. Hiervoor is onder anderen de Cattepoelseweg afgegraven. Het tramlijntje liep over Het Hazegrietje achter het huidige zwembad naar de Boschweg en ging via de Raapopseweg, Tivolielaan en Vosdijk naar Het Broek. Op oude tekeningen staat ook nog een brug getekend die over de Hommelseweg liep om het hoogteverschil te overbruggen.
hierover later meer ……
Noot: bent u geïnteresseerd in de historie van Arnhem? Kijk dan eens op www.arneym.nl. Dit is de website van Jan de Vries zonder wiens hulp dit artikel niet tot stand was gekomen.